Otyłość u dzieci - jak z nią walczyć?

Badania przeprowadzone w 2000 roku (IŻŻ, Szponar i wsp.) wykazały, że aż 12,3% chłopców i 4,6% dziewcząt uczęszczających do I klasy szkoły podstawowej cierpi z powodu nadwagi, a aż 5,3% chłopców i 4,6% dziewcząt w tym samym wieku jest otyłych. Z czego wynika epidemia otyłości wśród dzieci i jak można im pomóc?

Jeden problem, wiele przyczyn

Większość przypadków nadwagi i otyłości wśród dzieci wynika z nieprawidłowego stylu życia – dostarczania organizmowi zbyt wielu kilokalorii, przy jednoczesnym zmniejszeniu aktywności ruchowej. Są jednak przypadki (stosunkowo rzadkie), gdy dodatkowe kilogramy związane są z dziedziczeniem (tzw. otyłość rodzinna). Także stosowane leki (np. przeciwhistaminowe w alergii) czy choroba mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia otyłości.

Kiedy rozpoznajemy otyłość u dziecka?

Wzrost dziecka, masę  ciała oraz stosunek masy do wzrostu (BMI) powinniśmy odnosić  do tzw. siatek centylowych. Samo wyliczenie BMI nie jest działaniem prawidłowym, gdyż uzyskanego wyniku nie można porównać z normą (18,5–25 kg/m2). U dzieci można stosować specjalne siatki centylowe BMI. O otyłości u naszej pociechy możemy mówić, w przypadku gdy uzyskana wartość BMI na siatce centylowej przekracza obszar 97 centyla. Nadwagę definiujemy, gdy BMI dziecka przypada powyżej 90 centyla, ale nie przekracza 97. 

Otyłością u dziecka - strategia walki

1. Dziecko nie powinno omijać posiłków, w tym również śniadania. Dzięki spożywaniu 4–5 posiłków dziennie zapewni organizmowi stałą podaż energii i nie będzie podjadało.
2. Nie można zapominać o wyposażeniu malucha w II śniadanie. Posiłek zabrany z domu zmniejszy ryzyko, że dziecko skusi się na słodkości w szkolnym sklepiku.
3. Zamiast dawać dziecku pieniądze na kolorowe napoje gazowane, kupmy mu butelkę wody mineralnej. Dzięki temu przyzwyczai się do stałego nawadniania organizmu i odzwyczai od niezdrowych napojów.
4. Zorganizujmy maluchowi czas wolny tak, by jak najmniej spędzał go przed telewizorem czy komputerem. Zadbajmy o jego aktywność fizyczną. Budujmy więź z dzieckiem poprzez wspólną jazdę na rowerze, wizyty na basenie czy spacery. Nie pozwólmy, by dziecko przywykło do bezruchu.
5. Pozbądźmy się telewizora z pokoju dziecka. W badaniach dowiedziono, że czas spędzony przed ekranem telewizora w okresie dzieciństwa dodatnio koreluje ze zwiększeniem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w wieku dorosłym.
6. Jeśli dziecko prosi o możliwość rezygnacji z zajęć wychowania fizycznego w szkole, nie gódźmy się (chyba że istnieją problemy zdrowotne, uniemożliwiające uczestnictwo w zajęciach) na jego prośby.
7. Od wczesnych lat dziecka uczmy je kochania własnego ciała, dbajmy, by nie miało kompleksów, ale jeśli istnieje problem nadmiaru kilogramów, przekonajmy je, że warto zainwestować w ładną i zdrową sylwetkę.
8. Gdy dziecko jest smutne, zestresowane, nie „zapychajmy” go słodyczami występującymi w roli „pocieszacza” i „leku na całe zło”. Wykształcone w dzieciństwie sposoby radzenia sobie z trudnościami, jakie niesie życie – maluch będzie stosował w późniejszym życiu.
9. Jeśli dziecko oznajmia, że jest głodne, mimo zjedzonego wcześniej posiłku, miejmy w zanadrzu zdrowe przegryzki – świeże warzywa czy owoce.
10.Nie zostawiajmy dziecka samego z własną tuszą. Pomóżmy mu, sprawmy, by wiedziało, że zawsze może na nas liczyć. Nie krytykujmy, bądźmy przyjaciółmi. Rozmawiajmy o problemie nadmiernej masy ciała.
11. Zadbajmy o higienę snu dziecka. Dzieci otyłe zazwyczaj kładą się spać zbyt późno, przez co sporą część dnia spędzają na odsypianiu „zaległości”. Powoduje to, że aktywność fizyczna w porach rannych i popołudniowych jest mała, a wieczorem dziecko zjada większe ilości pokarmu, ponieważ przed snem robi się głodne.
12. Jeśli nasze dziecko jest otyłe, koniecznie wybierzmy się na konsultację lekarską w celu ustalenia przyczyn dodatkowych kilogramów. Być może organizm nie funkcjonuje prawidłowo i pojawiły się np. zaburzenia hormonalne, które sprawiają, że dziecko tyje.
13. O ile to możliwe, poprośmy o skierowanie do poradni leczenia otyłości lub udajmy się do dietetyka zajmującego się odchudzaniem dzieci i młodzieży.
14. Nasz udział w odchudzaniu dziecka jest niezbędny – aby zmieniło ono nawyki żywieniowe, sami musimy zdecydować się na to samo i być dla niego wzorem.
15. Dziecko powinno jeść powoli, od stołu odchodzić z uczuciem niedosytu. Potrawy powinny być niskokaloryczne, łatwo strawne. W czasie posiłku należy wykluczyć rzeczy, które mogą dekoncentrować dziecko, np. telewizję. Dziecko powinno skupić się na jedzeniu. Należy wykluczyć: słodycze, żywność typu fast food (lub jeśli to niemożliwe, wyznaczyć 1 dzień w tygodniu, kiedy dziecko może zjeść porcję łakoci). Dobrze jest przyzwyczaić dziecko do jedzenia warzyw. Nie proponujmy dziecku dokładek, do obiadu nie dodawajmy sosów.

Bibliografia

Jarosz M., Kłosiewicz-Latoszek L., OTYŁOŚĆ - zapobieganie i leczenie, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3468-X
Jezierski R. Gimnastyka: zdrowie i sprawność, Arkot, Wrocław 2009, ISBN 978-83-60098-00-X
Milanowski A. (red.), Pediatria, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-098-6
Kawalec W., Kubicka K. Pediatria, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3253-9

Otyłość u dzieci